Bugun...


Nizamettin Çetinkaya

facebook-paylas
KETEN BEZİ BİTKİSİ....
Tarih: 31-01-2019 18:53:00 Güncelleme: 31-01-2019 18:56:00


KETEN BEZİ

 Artık yöremizde yıllardır üretimi yapılmayan, geçmişten yakın zamanımıza kadar insanların giysilerini yaptıkları Keteni; ekiminden bez yapımına kadar geçen evreleri, bez  haline getirilmesinde  kullanılan araçları yerel sözcükler kullanarak anlatmaya çalışacağım. Umarım bu konuda merak edenlere keten hakkında bildiklerimi anlatarak bilgi edinmelerini sağlarım.
Keten, buğday ürünü gibi ekim ve Kasım aylarında ekilir. Mayıs, Haziran aylarında küçük parlak mavi çiçekler açarak güzel bir görünüm oluşur. Bu çiçekler zamanla küçük yuvarlak bir kabuğun içinde tohuma dönüşür. Boyları yaklaşık bir metreye ulaşabilir. 
Keten olgunlaştıktan sonra hasat yapılabilmesi için yağmurlu bir hava beklenir. Keten ekili olduğu alandan kökleri ile birlikte elle sökülür ve deste yapılarak bağlanıp tarlada kurumaya bırakılır. 
Tarlada kuruyan ketenler harmana getirilip ağaç tokmaklarla tohum olan uç kısımları dövülür tohumları alınır. Tohumlarından, bezir yağı dediğimiz yağ üretilir. 
Ketenin tohumları alınırken desteleri bozulmaz. Tohumları alınan keten desteleri odunsu iç kesimlerinin çürümesi için bir aya yakın su içinde durması gerekir. Mahallemizin alt ucundan geçen Bartın Irmağının kolu olan Ulus Çayının uygun yerlerine keten desteleri su içine yığın yapılır ve suyun götürmemesi için yığının üstüne taşlar konur. 
Yaklaşık bir ay kadar su içinde kalan ketenler, sudan çıkarılarak kurumaları için çay kenarındaki  taşlıkların üzerine dik olarak birbirine dayalı kurumaya bırakılır.
Bu süre içinde suda ya da kurutma sırasında çok yağmur yağıp sel olursa ketenlerin hepsini sel suları alıp götürür. 
Çayda kurutulan ketenler yine harmana getirilip ağaç tokmaklarla dövülerek içlerinde ki çürüyen odunsu kısımdan lifleri ayrılır. Lifler odunsu kısımdan tamamen ayrılabilmesi için bu aşamadan sonra mengelez denilen bir araçtan geçirilir. Mengelez İki tahtadan ve bu iki tahtanın arasına girip çıkan  hareketli  bir parçadan oluşur. Ketenler bu aşamadan sonra demir taraktan geçirilerek tamamen temizlenir.
Temizlenen bu keten liflerine “sarım” denir. Bu  sarımlar uzun kış geceleinde gaz lambası ışığında “öröğ”denilen ayaklı bir düzenek üzerindeki dönen yuvarlak bir ağacın üzerine sarılır ve bağlanır. Buraya sarılan lifler, iğ, arşak denien elle çevrilen araçlar kullanılarak ip haline getirilir. 
İğler doldukça, iplikler uygun şekilde birbirine eklenerek yuvarlak büyük yumaklar oluşturulur. Bu yumaklara “çile” denir. 
Bu çilelerdeki iplerin yumuşaması için yanan ağaç odunu küllerinin su ile kaynatılarak elde edilen “kül suyu” ile kaynatılması gerekir. Gün boyu kül suyu ile kaynayan ipler yumuşar işlenmesi kolaylaşır.
Kül suyu, sabunun olmadığı ya da çok az olduğu için çamaşır yıkarken, çocukların ve kadınların saçlarını yıkarken yaygın olarak kullanılan temizleme suyudur. 
Kaynatılan iplikler, kurutulup yine büyük dört ağaç çıtanın ara elemanları ile birbirine tutturulmuş ve dönebilen bir aygıt üzerine sarılır. 
Bu işlemlerden geçirilen iplikler artık bez yapılmaya hazırdır.
Bez yapmaya hazır olan keten iplikler, dokumaya hazırlanır. Çile halindeki iplikler, genellikle ev yakınlarındaki avluların kazıkları arasına on on beş metre kadar uzunlukta açılarak serilir. Bu işlemden sonra çoğu evde bulunan “düzen” denen dokuma tezgahlarına yerleştirilir. Dokuma tezgahları boyu beş altı metreyi bulan iki ana ahşap kalas üzerine monte edilmiş düzeneklerden oluşur. Sanırım günümüz modern dokuma tezgahlarındaki sistem bu tezgahlarda da var. İplikler eşit olarak iki tarak (Bu tarakalar çevremizde kargı denilen kamışlardan bu işin ustaları tarafından yapılır.) dişleri arasına yerleştirilerek dokuma sırasında ayak ile hareket ettirilen ve ipliklerin arasından bu iki tarak hareket ettirildikçe mekik ile masuraya sarılı ip geçirilirdi. İki tarak arasında sürekli geçirilen mekikteki masaradan çözülen iplikler birbirine kenetlenir kumaş haline gelir.
Tarakların genişliği altmış yetmiş santimetre kadardı. Elde edilen bezin genişliği de bu taraklar genişliğinde olur.
Kısa yazımda anlatmaya çalıştığım bu keten bezi yapımı çok zaman ve emek isteyen bir uğraşı. Bu gün maddi değer konulmaya çalışılsa dünyanın en pahalı kumaşı Keten Bezi olurdu.
Yukarıda eksikleri ile anlatmaya çalıştığım keten bezi yapımı her aşamasında ustalık isteyen bir uğraşıdır. Yıllarca bu yöntemlerin devam etmesi yaparak yaşayarak öğrenmenin sonucudur. Son yıllardaki gibi bu işlemlerin okulu olmadır. 



Bu yazı 384 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 20 5 9 72 36 69 +36
2 Medipol Başakşehir 34 19 5 10 49 22 67 +27
3 Beşiktaş 34 19 7 8 72 46 65 +26
4 Trabzonspor 34 18 7 9 64 46 63 +18
5 Yeni Malatyaspor 34 13 13 8 47 46 47 +1
6 Fenerbahçe 34 11 10 13 44 44 46 0
7 Antalyaspor 34 13 15 6 39 55 45 -16
8 Atiker Konyaspor 34 9 8 17 40 38 44 +2
9 Alanyaspor 34 12 14 8 37 43 44 -6
10 Kayserispor 34 10 13 11 35 50 41 -15
11 Çaykur Rizespor 34 9 11 14 48 50 41 -2
12 Sivasspor 34 10 13 11 49 54 41 -5
13 MKE Ankaragücü 34 11 16 7 38 53 40 -15
14 Kasımpaşa 34 11 17 6 53 62 39 -9
15 Göztepe 34 11 18 5 37 42 38 -5
16 Bursaspor 34 7 11 16 28 37 37 -9
17 BB Erzurumspor 34 8 15 11 36 43 35 -7
18 Akhisarspor 34 6 19 9 33 54 27 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 17 10 2 5 30 10 35
2 Gençlerbirliği 17 11 4 2 26 13 35
3 Denizlispor 17 9 2 6 33 12 33
4 Adana Demirspor 17 9 3 5 32 15 32
5 Altınordu 17 9 4 4 30 15 31
6 Ümraniyespor 17 9 5 3 25 17 30
7 Gazişehir Gaziantep FK 17 8 5 4 26 15 28
8 Boluspor 17 8 5 4 25 18 28
9 İstanbulspor 17 8 5 4 27 28 28
10 Balıkesirspor Baltok 17 8 6 3 26 23 27
11 Eskişehirspor 17 7 4 6 23 22 27
12 Altay 17 7 5 5 24 15 26
13 Osmanlıspor FK 17 8 7 2 22 19 26
14 Giresunspor 17 6 8 3 19 22 21
15 Adanaspor 17 3 8 6 21 25 15
16 Afjet Afyonspor 17 3 8 6 19 30 15
17 Elazığspor 17 3 10 4 19 28 13
18 Kardemir Karabükspor 17 0 14 3 7 43 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 13 2 2 45 13 41
2 Fatih Karagümrük 17 13 2 2 35 15 41
3 Menemen Belediyespor 17 10 2 5 34 19 35
4 Tuzlaspor 17 10 4 3 36 14 33
5 Sivas Belediyespor 17 9 3 5 36 21 32
6 Etimesgut Belediyespor 17 8 3 6 24 13 30
7 Bandırmaspor 17 9 5 3 28 20 30
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 5 4 35 26 28
9 Pendikspor 17 7 3 7 30 22 28
10 Şanlıurfaspor 17 7 4 6 23 15 27
11 Kırklarelispor 17 7 4 6 22 17 27
12 Zonguldak Kömürspor 17 7 5 5 19 16 26
13 Kahramanmaraşspor 17 7 6 4 21 21 25
14 Konya Anadolu Selçukspor 17 5 5 7 28 32 22
15 Bak Spor 17 4 5 8 16 28 20
16 Fethiyespor 17 4 6 7 14 18 19
17 Tokatspor 17 5 9 3 15 20 18
18 Darıca Gençlerbirliği 17 3 11 3 13 36 12
Takım O G M B A Y P AV
1 Nazilli Belediyespor 16 10 0 6 35 14 36
2 Tire 1922 16 9 0 7 29 10 34
3 Hekimoğlu Trabzon 16 9 2 5 23 9 32
4 Nevşehir Belediyespor 16 7 2 7 30 16 28
5 Ergene Velimeşe 16 8 5 3 22 15 27
6 Karaköprü Belediyespor 16 8 5 3 25 19 27
7 Silivrispor 16 7 4 5 18 10 26
8 Artvin Hopaspor 16 6 3 7 17 13 25
9 Erzin Belediyespor 16 6 4 6 31 18 24
10 Erbaaspor 16 6 4 6 20 13 24
11 Şile Yıldızspor 16 7 7 2 32 24 23
12 Gebzespor 16 6 5 5 18 14 23
13 Yomraspor 16 5 4 7 20 17 22
14 Batman Petrolspor 16 6 6 4 15 17 22
15 Kozan Belediyespor 16 5 4 7 17 18 22
16 Büyükçekmece Tepecikspor 16 6 7 3 19 20 21
17 Körfez Spor Kulübü 16 1 12 3 9 37 6
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/05/2019 İstanbulspor 2 - 5 Yukatel Denizlispor
 18/05/2019 Gençlerbirliği 1 - 2 Adana Demirspor
 18/05/2019 Giresunspor 3 - 1 Altınordu
 18/05/2019 Kardemir Karabükspor 1 - 6 Gazişehir Gaziantep FK
 18/05/2019 Adanaspor 1 - 4 Osmanlıspor FK
 17/05/2019 Altay 4 - 0 Elazığspor
 17/05/2019 Boluspor 3 - 2 Eskişehirspor
 17/05/2019 Balıkesirspor 0 - 3 Hatayspor
 17/05/2019 Afjet Afyonspor 2 - 2 Ümraniyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/05/2019 Anadolu Selçukspor 4 - 3 Menemen Belediyespor
 04/05/2019 Bandırmaspor 2 - 1 Fethiyespor
 04/05/2019 Bak Spor 0 - 0 Kırklarelispor
 04/05/2019 Tarsus İdman Yurdu 3 - 1 Darıca Gençlerbirliği
 04/05/2019 Etimesgut Belediyespor 4 - 0 Zonguldak Kömürspor
 04/05/2019 Manisa BBSK 2 - 0 Sivas Belediyespor
 04/05/2019 Pendikspor 6 - 3 Kahramanmaraşspor
 04/05/2019 Şanlıurfaspor 1 - 1 Tuzlaspor
 Hük. Fatih Karagümrük 3 - 0 Tokatspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/05/2019 Körfez Spor Kulübü 1 - 4 Nazilli Belediyespor
 04/05/2019 Büyükçekmece Tepecikspor 2 - 1 Kozan Belediyespor
 04/05/2019 Batman Petrolspor 1 - 2 Nevşehir Belediyespor
 04/05/2019 Yomraspor 1 - 3 Tire 1922
 04/05/2019 Erbaaspor 1 - 0 Gebzespor
 04/05/2019 Erzin Belediyespor 2 - 3 Artvin Hopaspor
 04/05/2019 Hekimoğlu Trabzon 1 - 2 Karaköprü Belediyespor
 04/05/2019 Şile Yıldızspor 0 - 3 Silivrispor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
YAZARLAR
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS


2019 © Ulus 74 Haber.com Tüm Hakları Saklıdır.
Yazılım: Haber Paketleri
YUKARI